پرستار بیمار سرطانی در منزل| مراقبت‌های حین شیمی‌درمانی که خانواده‌ها باید بدانند

شیمی درمانی برای بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان بخشی مهم از مسیر درمان است، اما این مرحله می تواند برای بیمار و اعضای خانواده با نگرانی، خستگی و پرسش های فراوان همراه باشد، مراقبت درست در خانه نقش مهمی در حفظ آرامش بیمار، کنترل عوارض درمان و تشخیص سریع نشانه های خطر دارد، حضور پرستار بیمار سرطانی در منزل می تواند این مسیر را امن تر و قابل مدیریت تر کند، زیرا پرستار فقط وظیفه انجام مراقبت های جسمی را ندارد، بلکه به خانواده کمک می کند تا شرایط بیمار را بهتر بشناسند، داروها را درست مدیریت کنند و در زمان مناسب با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرند.

نقش پرستار بیمار سرطانی در منزل چیست

پرستار بیمار سرطانی در منزل فردی آموزش دیده است که با شرایط ویژه بیماران در دوره درمان سرطان آشنایی دارد، او وضعیت عمومی بیمار را ارزیابی می کند، علائم حیاتی مانند دمای بدن، فشار خون، نبض و وضعیت تنفس را بررسی می کند و هر تغییر مهم را به خانواده و تیم درمان اطلاع می دهد، این مراقبت می تواند به خصوص برای بیمارانی که ضعف جسمی، تهوع شدید، درد، کاهش اشتها، محدودیت حرکتی یا نیاز به تزریق آمپول در منزل و مراقبت از مسیرهای درمانی دارند بسیار ارزشمند باشد.

پرستار در منزل می تواند در آموزش مصرف داروها، تنظیم زمان داروهای ضد تهوع و مسکن، مراقبت از پوست و دهان، کمک به استحمام و جابه جایی ایمن بیمار، پیشگیری از زخم فشاری و ثبت علائم روزانه نقش داشته باشد، همچنین پرستار با مشاهده دقیق حال بیمار می تواند تفاوت میان یک عارضه معمول شیمی درمانی و یک وضعیت نیازمند پیگیری فوری را بهتر تشخیص دهد.

چرا مراقبت در روزهای پس از شیمی درمانی اهمیت زیادی دارد

داروهای شیمی درمانی برای از بین بردن یا کنترل سلول های سرطانی استفاده می شوند، اما ممکن است روی بعضی سلول های سالم بدن نیز اثر بگذارند، شدت عوارض برای همه بیماران یکسان نیست، نوع سرطان، داروهای تجویز شده، دوز درمان، وضعیت تغذیه، بیماری های زمینه ای و سابقه درمان های قبلی در این مسئله موثر هستند، خانواده نباید وضعیت بیمار خود را با بیمار دیگری مقایسه کند، ممکن است یک فرد پس از درمان فقط احساس خستگی داشته باشد و فرد دیگر به مراقبت بیشتری نیاز پیدا کند.

روزهای مشخصی پس از بعضی دوره های شیمی درمانی ممکن است تعداد گلبول های سفید خون پایین تر بیاید، در این زمان بدن در برابر عفونت آسیب پذیرتر است، بنابراین رعایت بهداشت دست، دور نگه داشتن بیمار از افراد دارای علائم سرماخوردگی و توجه به تب اهمیت زیادی دارد، پرستار بیمار در منزل می تواند به خانواده آموزش دهد که چگونه بدون ایجاد ترس و محدودیت افراطی، محیطی امن و آرام برای بیمار فراهم کنند.

کنترل تهوع و استفراغ در خانه

تهوع یکی از عوارض شایع شیمی درمانی است، اما لازم نیست بیمار آن را به تنهایی تحمل کند، پزشک معمولاً داروهای ضد تهوع مناسب تجویز می کند و مصرف منظم و دقیق آن ها اهمیت زیادی دارد، بعضی خانواده ها منتظر می مانند تا تهوع شدید شود و بعد دارو را مصرف کنند، در حالی که بسیاری از داروهای ضد تهوع زمانی موثرتر هستند که طبق برنامه تجویز شده و پیش از شدید شدن علائم استفاده شوند.

غذا باید در حجم کم و دفعات بیشتر مصرف شود، بوهای تند غذا، فضای گرم آشپزخانه، غذاهای بسیار چرب و حجم زیاد غذا می توانند حالت تهوع را بدتر کنند، غذاهای ساده، خنک، کم بو و سبک مانند سوپ رقیق، برنج ساده، سیب زمینی پخته ومیوه های مناسب می توانند انتخاب بهتری باشند، نوشیدن آب یا نوشیدنی های توصیه شده از سوی پزشک می توانند به حفظ آب بدن کمک کنند.

تغذیه مناسب در زمان شیمی درمانی

تغذیه در دوره شیمی درمانی فقط برای حفظ وزن نیست، بدن برای بازسازی بافت ها، مقابله با عفونت و تحمل بهتر درمان به انرژی، پروتئین، ویتامین و مایعات کافی نیاز دارد، کم اشتهایی در این دوره رایج است و نباید بیمار را با اجبار به خوردن غذا خسته یا مضطرب کرد، بهتر است خانواده غذاهای مورد علاقه بیمار را با حجم کم و ظاهر اشتها برانگیز آماده کنند.

پروتئین کافی می تواند به حفظ قدرت عضلانی و ترمیم بدن کمک کند، تخم مرغ کاملاً پخته، گوشت و مرغ کاملاً پخته، ماهی پخته، حبوبات کاملاً پخته، لبنیات پاستوریزه و مغزها در صورت نداشتن مشکل بلع یا محدودیت پزشکی می توانند بخشی از برنامه غذایی باشند، ایمنی غذا در این دوره اهمیت زیادی دارد، مواد غذایی خام یا نیم پز، شیر غیر پاستوریزه، تخم مرغ نیم بند، گوشت نیم پز و سبزیجاتی که به خوبی شسته نشده اند ممکن است خطر عفونت را افزایش دهند.

مراقبت از دهان و پوست بیمار

پوست بیمار در زمان شیمی درمانی ممکن است خشک تر، حساس تر یا مستعد خارش شود، استفاده از شوینده های ملایم، مرطوب کننده های بدون عطر و محافظت از پوست در برابر نور مستقیم خورشید اهمیت دارد، اگر در محل تزریق، پورت یا مسیر درمانی قرمزی، درد، تورم، ترشح یا گرمای غیر عادی مشاهده شد، باید سریع با تیم درمان تماس گرفته شود، این علائم می توانند نیازمند بررسی فوری باشند.

التهاب و زخم دهان از عوارضی هستند که می توانند خوردن، نوشیدن و حتی صحبت کردن را برای بیمار دردناک کنند، استفاده از مسواک بسیار نرم، تمیز کردن آرام دهان و رعایت توصیه پزشک درباره محلول های شستشو می تواند کمک کننده باشد، دهان شویه های حاوی الکل بدون نظر پزشک ممکن است باعث سوزش و خشکی بیشتر شوند، پرستار می تواند روش مناسب مراقبت از دهان را به خانواده آموزش دهد و وضعیت زخم ها را بررسی کند.

پیشگیری از عفونت و شناخت علائم هشدار

یکی از مهم ترین وظایف خانواده در مراقبت از بیمار سرطانی، پیشگیری از عفونت است، شستن دست ها پیش از تماس با بیمار، پیش از آماده کردن غذا و پس از استفاده از سرویس بهداشتی باید به یک عادت ثابت تبدیل شود، افرادی که تب، سرفه، گلودرد، اسهال یا هر نوع بیماری واگیردار دارند، نباید با بیمار تماس نزدیک داشته باشند، فضای خانه باید تمیز، دارای تهویه مناسب و تا حد امکان آرام باشد.

پرستار بیمار سرطانی در منزل می تواند علائم را به شکل منظم ثبت کند، ثبت دمای بدن، تعداد دفعات تهوع یا استفراغ، میزان مصرف مایعات، وضعیت دفع، شدت درد و سطح انرژی بیمار، اطلاعات مفیدی برای پزشک فراهم می کند، این ثبت ساده کمک می کند تغییرات تدریجی که شاید در شلوغی روزمره دیده نمی شوند، زودتر تشخیص داده شوند.

اهمیت حمایت روحی خانواده

سرطان و شیمی درمانی فقط بدن بیمار را درگیر نمی کند، ترس از آینده، تغییر ظاهر، نگرانی مالی، درد، خستگی و محدود شدن فعالیت ها می تواند سلامت روان بیمار را نیز تحت تاثیر قرار دهد، شنیدن حرف های بیمار بدون قضاوت، اجازه دادن به او برای بیان ترس یا ناراحتی و پرهیز از جملات کلیشه ای مانند باید همیشه قوی باشی، می تواند حمایت موثرتری ایجاد کند.

خانواده نیز ممکن است دچار فرسودگی، اضطراب و خستگی شوند، مراقبت مداوم از بیمار وظیفه ای سنگین است و تقسیم مسئولیت میان اعضای خانواده، استفاده از کمک پرستار در منزل و درخواست حمایت از مشاور یا روانشناس می تواند از فشار مراقب اصلی کم کند، خانواده ای که از سلامت خود مراقبت می کند، توان بیشتری برای حمایت پایدار از بیمار دارد.

بررسی نکات کلیدی

مراقبت از بیمار در دوره شیمی درمانی باید بر پایه برنامه درمانی شخصی او انجام شود، هیچ توصیه عمومی نباید جای دستور پزشک معالج را بگیرد، خانواده لازم است فهرستی از داروها، حساسیت ها، شماره تماس پزشک، زمان جلسات درمان و علائم مهم بیمار داشته باشد، این اطلاعات در شرایط اضطراری بسیار مفید هستند.

محیط خانه باید ایمن باشد، مسیر رفت و آمد بیمار نباید لغزنده یا شلوغ باشد، نور کافی در اتاق و سرویس بهداشتی، صندلی مناسب برای حمام و کمک هنگام راه رفتن در بیمارانی که ضعف یا سرگیجه دارند اهمیت دارد، اگر بیمار به دلیل درمان یا داروها گیج و کم توان شده است، نباید تنها به حمام برود یا بدون همراه از پله استفاده کند.

در مورد هر نوع مکمل، دمنوش، داروی گیاهی یا روش درمانی غیر معمول باید با انکولوژیست مشورت شود، طبیعی بودن یک محصول به معنی بی خطر بودن آن نیست، بعضی مواد می توانند با داروهای شیمی درمانی تداخل داشته باشند، خونریزی را افزایش دهند یا روی عملکرد کبد و کلیه اثر بگذارند، تصمیم های درمانی باید با اطلاعات علمی و زیر نظر پزشک گرفته شوند.

نتیجه گیری

پرستار بیمار سرطانی در منزل می تواند همراهی حرفه ای و آرامش بخش برای بیمار و خانواده در دوره شیمی درمانی باشد، کنترل منظم علائم، پیشگیری از عفونت، مدیریت داروها، توجه به تغذیه و آب رسانی، مراقبت از دهان و پوست و حمایت روحی، بخش های مهم مراقبت خانگی هستند، خانواده با آگاهی، ارتباط منظم با تیم درمان و کمک گرفتن به موقع از پرستار و پزشک، می تواند شرایط امن تر، انسانی تر و قابل تحمل تری برای بیمار فراهم کند.